Faturalar, hukuki işlemlerin belgelendirilmesi açısından önemli bir rol oynamaktadır. Ancak, mahkemelerde delil olarak kullanılabilme yetenekleri, hukukun farklı alanlarını etkileyen bir konudur. 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde, faturaların delil niteliği ve kullanım şekilleri büyük önem taşımaktadır. Bu makalede, faturaların hukuki statüsü, delil niteliği ve mahkemelerde nasıl değerlendirildiği detaylı bir biçimde ele alınacaktır.
Fatura Tek Başına Borcu Kanıtlar mı? Faturaya İtiraz ve Ticari Defter Kayıtlarının Önemi
Bir kimsenin adına fatura düzenlemesi, mutlaka o kişiye borçlu olunduğu anlamına gelir mi? Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmez ise bütün itiraz hakları kaybedilmiş mi olur? Mal teslim edilmediği veya hizmet verilmediği hâlde düzenlenen bir fatura, alacağın ispatı için yeterli midir?
Ticari uyuşmazlıklarda sıkça karşılaşılan bu soruların yanıtı, faturanın hangi ilişkiye dayanılarak düzenlendiğine, muhatabına ulaşıp ulaşmadığına ve ticari defterlere kaydedilip kaydedilmediğine göre değişir.
Fatura Nedir, Neyi Gösterir?
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 229. maddesine göre fatura, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcı ya da işi yapan tacir tarafından müşteriye verilen ticari belgedir.
Fatura, ticari işlemlerin belgelendirilmesine ve uyuşmazlık hâlinde ispatına hizmet eder. Ancak hukuki işlevinin doğru anlaşılması gerekir: Fatura, kural olarak bir sözleşmenin kurulmasına değil, daha önce kurulmuş sözleşmenin yerine getirilmesi aşamasına ilişkin bir belgedir.
Bu nedenle faturanın düzenlenmiş olması ile taraflar arasında sözleşme kurulmuş olması aynı şey değildir.
Adınıza Düzenlenen Her Fatura Sizi Borçlu Kılar mı?
Taraflar arasında temel bir sözleşme ilişkisi bulunmuyorsa, tek taraflı olarak düzenlenen belge fatura niteliğinde değerlendirilmez; ancak bir sözleşme önerisi niteliği taşıyabilir.
Uyuşmazlık çıktığında faturayı düzenleyen tarafın, öncelikle faturanın dayandığı sözleşme ilişkisinin varlığını ispatlaması gerekir. Dolayısıyla yalnızca “Fatura düzenledim, karşı taraf da itiraz etmedi” denilmesi, sözleşmenin varlığını tek başına kanıtlamaz.
Bununla birlikte, sözleşme bulunmadan gönderilen faturanın itiraz edilmeksizin muhatabın ticari defterlerine kaydedilmesi, örtülü kabul niteliğinde değerlendirilerek sözleşmenin kurulmasını sağlayabilir. Bu nedenle faturanın yalnızca alınması ile ticari defterlere kaydedilmesi farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.
Fatura, Malın Teslim Edildiğini veya Hizmetin Verildiğini Kanıtlar mı?
Faturaya itiraz edilmemiş olması, malın teslim edildiğini, işin yapıldığını veya hizmetin verildiğini kendiliğinden kanıtlamaz.
Örneğin bir mal satışına ilişkin fatura düzenlenmesi ile o malın alıcıya fiilen teslim edilmesi birbirinden ayrı hususlardır. Sözleşmenin varlığının yanında, sözleşme kapsamındaki edimin yerine getirildiğinin de ispatlanması gerekir. Bu ispat yükü, faturayı gönderen alacaklı üzerindedir.
Bu nedenle faturaya dayalı bir alacak uyuşmazlığında, yalnızca faturanın içeriği değil, teslim ve ifaya ilişkin belgeler de önem taşır.
Faturaya Sekiz Gün İçinde İtiraz Edilmezse Ne Olur?
Türk Ticaret Kanunu’nun 21/2. maddesine göre, faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse fatura içeriğini kabul etmiş sayılır.
Ancak bu kabul, aksinin ispatlanması mümkün olmayan kesin bir sonuç değildir. Düzenleme, aksi ispat edilebilen bir kanuni karine oluşturur.
Başka bir ifadeyle sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, faturanın içeriğinin kabul edildiği yönünde bir karine doğurur; fakat tek başına sözleşmenin kurulduğunu veya mal ve hizmetin teslim edildiğini kanıtlamaz.
Bu karinenin uygulanabilmesi için temel sözleşme ilişkisinin bulunması, faturanın gerekli şekil ve içerik şartlarını taşıması ve muhatabına ulaştırılmış olması gerekir.
Sekiz Günlük Süre Ne Zaman Başlar?
İtiraz süresi, malın teslim edildiği tarihten değil, faturanın muhataba ulaştığı tarihten itibaren işlemeye başlar.
Faturanın düzenlenme tarihi ile muhataba ulaşma tarihi farklı olabilir. Bu nedenle faturayı düzenleyen tarafın, faturanın karşı tarafa ulaştığını ispatlaması gerekir. İtiraz iradesinin sekiz günlük süre içinde karşı tarafa yöneltilmesi yeterlidir.
Faturaya Nasıl İtiraz Edilir?
Faturaya itiraz, özel bir şekil şartına bağlı değildir. İtiraz;
- Sözlü veya yazılı açıklamayla,
- E-posta yoluyla,
- Noter aracılığıyla,
- İade faturası düzenlenerek,
- Dava açılarak
yapılabilir.
Türk Ticaret Kanunu’nun 18/3. maddesinde tacirler yönünden yapılacak bildirimler için öngörülen şekil şartları, faturaya itiraz bakımından aranmaz. Dolayısıyla itirazın mutlaka noter aracılığıyla yapılması gerektiği söylenemez.
Faturanın Ticari Defterlere Kaydedilmesi Neden Önemlidir?
Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesinin doğurduğu sonuç ile ticari defter kayıtlarının delil niteliği birbirinden farklıdır.
Fatura içeriğinin kabulüne ilişkin karineden yararlanılması için faturanın mutlaka ticari defterlere kaydedilmiş olması gerekmez. Buna karşılık muhatabın faturayı alıp itiraz etmeksizin kendi ticari defterlerine kaydetmesi, sözleşme ilişkisinin ve mal veya hizmet alımının kabulü bakımından ayrıca önem taşır.
Bu durumda faturadan dolayı borçlu olmadığını yazılı veya kesin delillerle ispatlama yükü muhataba geçebilir. Ticari defterlerin delil olarak değerlendirilmesinde ise usulüne uygun tutulmaları ve gerekli açılış ve kapanış onayları gibi şartlar dikkate alınır.
Sonradan İade Faturası Düzenlemek Borcu Ortadan Kaldırır mı?
İade faturası, asıl faturanın kısmen veya tamamen reddedildiğini ya da malın iade edildiğini gösteren bir belgedir. Ancak her durumda alacağı ortadan kaldıran bir sonuç doğurmaz.
Yargıtay içtihatlarına göre, süresinde itiraz edilmeyen ve ticari defterlere kaydedilen bir faturaya uzun süre sonra iade faturası düzenlenmesi, alacağın varlığını ortadan kaldırmak için yeterli değildir.
Bu nedenle iade faturasının ne zaman düzenlendiği ve asıl faturanın daha önce nasıl işleme alındığı birlikte değerlendirilmelidir.
Açık ve Kapalı Fatura Arasındaki Fark Nedir?
Açık ve kapalı fatura ayrımı, kanunlarda doğrudan düzenlenmiş olmayıp ticari örf ve adetten kaynaklanır.
Faturanın alt kısmının kaşelenip imzalanmasıyla oluşan kapalı fatura, bedelin ödendiğine ilişkin fiili karine oluşturur. Faturanın üst kısmının imzalandığı açık fatura ise alacak belgesi niteliğindedir.
Bu ayrım, özellikle fatura bedelinin ödenip ödenmediğine ilişkin uyuşmazlıklarda önem taşır.
Elektronik Faturanın Hukuki Değeri Farklı mı?
Elektronik fatura, kâğıt faturayla aynı hukuki nitelik ve sonuçlara sahiptir. Faturanın elektronik ortamda düzenlenmesi, onu kendiliğinden daha güçlü veya daha zayıf bir delil hâline getirmez.
İrsaliyeli fatura ise sevk irsaliyesi ile faturayı tek belgede birleştirir; satışın yanında fiili teslimin belgelenmesine de hizmet eder.
Fatura Mahkemede Kesin Delil Sayılır mı?
Fatura, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 199. maddesi kapsamında yazılı veya elektronik bir belgedir. Bununla birlikte kural olarak senet niteliği taşımaz. Çünkü genellikle alacaklı tarafından düzenlenir ve borçlu olduğu ileri sürülen kişinin imzasını içermez.
Benzer şekilde fatura, kural olarak delil başlangıcı da sayılmaz. Delil başlangıcı bakımından belgenin, aleyhine ileri sürülen kişi tarafından verilmiş veya gönderilmiş olması gerekir; fatura ise çoğunlukla kendi lehine sonuç çıkarmak isteyen alacaklı tarafından düzenlenir.
İstisnai durumlarda farklı değerlendirmeler yapılabilse de senetle ispat zorunluluğu bulunmayan hâllerde fatura, hâkimin değerlendirebileceği takdiri bir delil olarak kullanılabilir.
Faturaya dayalı uyuşmazlıklarda belirleyici olan, yalnızca faturanın mevcut olması değildir. Sözleşme ilişkisi, mal veya hizmetin teslimi, faturanın muhataba ulaşması, itirazın zamanı ve ticari defter kayıtları birlikte değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Faturanın delil niteliği nedir?
Faturanın delil niteliği, mahkemelerde bir ticari işlemin varlığını ispatlamak için kullanılabilmesidir. Bu belge, taraflar arasındaki anlaşmanın geçerliliğini kanıtlamak amacıyla sunulabilir.
Faturaların delil niteliği hangi hukuki süreçlerde önemlidir?
Faturaların delil niteliği, ticari anlaşmazlıklarda, alacak davalarında ve sözleşme ihlali durumlarında önemlidir. Bu belgeler, tarafların haklarını korumak ve anlaşmazlıkları çözmek için kritik bir rol oynamaktadır.
Faturaların saklanma süresi nedir?
Faturaların saklanma süresi, Türk Vergi Usul Kanunu’na göre 5 yıldır. Bu süre zarfında, faturaların gerektiğinde ibraz edilmesi gerekmektedir. İşletmelerin, bu süre içinde faturalarını düzenli bir şekilde saklaması, olası denetimlerde büyük önem taşır.
Faturalar elektronik olarak düzenlenebilir mi?
Evet, faturalar elektronik ortamda da düzenlenebilir. Elektronik faturalar, yasal geçerliliğe sahiptir ve delil niteliği taşır. Elektronik fatura sistemleri, güvenli bir şekilde bilgi iletimini sağlamakta ve verilerin korunmasına yardımcı olmaktadır.
Faturaların düzenlenmesinde dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?
Faturanın yasal gerekliliklere uygun olarak düzenlenmesi, doğru bilgiler içermesi ve imzalanması gerekmektedir. Ayrıca, fatura numarasının sıralı olması da önemlidir. Faturanın içeriğinde yer alan tüm bilgilerin eksiksiz ve doğru olması, ileride yaşanabilecek hukuki sorunların önüne geçecektir.
Faturaların delil niteliği, hangi tür ticari işlemlerde önemlidir?
Faturaların delil niteliği, özellikle mal ve hizmet satışlarında, kira sözleşmelerinde ve iş sözleşmelerinde önemlidir. Bu belgeler, tarafların yükümlülüklerini ve haklarını ispatlamak için kullanılmaktadır. Ticari uyuşmazlıklarda, faturaların delil olarak sunulması, mahkeme süreçlerinde belirleyici bir unsur haline gelmektedir.
Sonuç olarak, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ışığında faturaların delil niteliği, ticari işlerde ve tüketici işlemlerinde önemli bir yer tutmaktadır. Faturaların doğru bir şekilde düzenlenmesi, saklanması ve gerektiğinde mahkemelerde delil olarak sunulması, tarafların haklarının korunması açısından büyük bir gerekliliktir. Bu nedenle, işletmelerin ve bireylerin, faturalarının hukuki geçerliliğini sağlamak için gerekli önlemleri alması önemlidir.
KAYNAKÇA
- Alagonya, Yavuz / Yıldırım, M. Kamil / Deren-Yıldırım, Nevhis: Medeni Usul Hukuku Esasları, Beta Yayınları, İstanbul, 2011.
- Alışkan, Murat: “İtiraz Edilmeyen Faturanın Malın Teslim Edilmiş Ve İşin Yapılmış Olduğunu Gösterip Göstermeyeceği”, Cevdet Yavuz’a Armağan, İstanbul, 2025.
- Arkan, Sabih: Ticari İşletme Hukuku, Sözkesen Matbaacılık, 15. bs., Ankara, 2011.
- Arslanlı, Halil: Kara Ticareti Hukuku Dersleri: Umumi Hükümler, Fakülteler Matbaası, 2. bs., İstanbul, 1960.
- Ata-Sarıgül, Bersun: “Belge ve Belgenin Delil Kuvveti”, Ankara Barosu Dergisi, Sayı: 2020/1, Ankara, 2020.
- Atalı, Murat: Medeni Usul Hukuku, Yetkin Yayınları, 7. bs., Ankara, 2024.
- Ayhan, Rıza / Özdamar, Mehmet / Çağlar, Hayrettin: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine Göre Ticari İşletme Hukuku Genel Esaslar, Turhan Kitabevi, 4. bs., Ankara, 2011.
- Bahtiyar, Mehmet: Ticari İşletme Hukuku, Beta Basım Yayın, 20. bs., İstanbul, 2019.
- Bayar, Sevil: Fatura ve Faturanın İspat Gücü, T.C. Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2009.
- Bozer, Ali / Göle, Celal: Bankacılar İçin Ticaret Hukuku Bilgisi, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 17. bs., Ankara, 2010.
- Doğanay, İsmail: Ticari Alım Satım Akdi ve Nevileri, Adalet Yayınevi, Ankara, 2003.
- Doğanay, İsmail: Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Cilt I, Beta Basım Yayın, 4. bs., İstanbul, 2004.
- Ercan, İsmail: Medeni Usul Hukuku, Savaş Yayınevi, Ankara, 2005[4][5].
- Karayalçın, Yaşar: Ticaret Hukuku Dersleri, Cilt I, Güzel İstanbul Matbaası, 3. bs., Ankara, 1968.
- Kayar, İsmail: Ticari İşletme Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 12. bs., Ankara, 2022.
- Kumkale, Rükneddin: Hukuki ve Mali Yönleriyle Defter ve Belgeler, Seçkin Yayıncılık, 2. bs., Ankara, 2012.
- Kuru, B. / Arslan, R. / Yılmaz, E.: Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, Yetkin Yayınları, 25. bs., Ankara, 2014.
- Oğuzman, K. / Barlas, N.: Medeni Hukuk Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar, Vedat Kitapçılık, 19. bs., İstanbul, 2013.
- Pekcanıtez, Hakan / Atalay, Oğuz / Özekes, Muhammet: Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, On İki Levha Yayıncılık, 8. bs., İstanbul, 2020.
- Peksöz, Vildan: Hukuk Muhakemesi Kapsamında Karineler ve Faturanın Hukuki Niteliği, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2014.
- Poroy, R. / Yasaman, H.: Ticari İşletme Hukuku, Seçkin Yayıncılık, İstanbul, 2024.
- Topuz, Gökçen: Medeni Usul Hukukunda Karinelerle İspat, Yetkin Yayınları, 6. bs., Ankara, 2012.
- Umar, Bilge / Yılmaz, Ejder: İspat Yükü, Kazancı Hukuk Yayınları, 2. bs., İstanbul, 1980.
- Ünal, Oğuz Kürşat: Fatura ve Teyit Mektubu, Bilge Yayınevi, 5. bs., Ankara, 2013.
- Yavaş, Murat: Senetle İspat ve Senede Karşı Senetle İspat Kuralları ile Bu Kuralların İstisnaları, Seçkin Yayınları, 2. bs., Ankara, 2020.
Yasal Uyarı
Bu internet sitesinde yayımlanan makaleler, haberler ve dilekçe örnekleri genel bilgilendirme amacı taşımakta olup bağlayıcı hukuki görüş veya danışmanlık niteliğinde değildir. Hukuki değerlendirmeler, somut olayın özelliklerine, güncel mevzuata ve yargı kararlarına göre değişkenlik gösterebilir. Dilekçe örneklerinin her uyuşmazlığa doğrudan uygulanması uygun değildir. Hak kaybı yaşamamak ve durumunuza özgü detaylı hukuki bilgi edinmek için avukatınıza danışınız.
